وجوب توبه و فضيلت آن ( 1 ) بدان وجوب توبه بنابر آيات و روايات آشكار است « 2 » و بر كسى كه خداوند ديدهء بصيرت او را باز كرده ، و سينه‌اش را به نور ايمان گشوده روشن است ؛ همان كسى كه در پرتو نورى كه در پيش روى اوست در تيرگيهاى نادانى بى آن كه كسى در هر قدم او را رهبرى كند شتابان گام بر مىدارد . چه سالك يا كورىست كه در هر قدم از راهنمايى نياز نيست ، و يا بينايى است كه در همان آغاز راه هدايت شده است ، سپس بى آن كه كسى او را راهنمايى كند در آن رهسپار مىشود . در طريق دين نيز مردم به همين گونه منقسم مىشوند ، چه يا قاصرى است كه در هر قدمى كه بر مىدارد نمىتواند از حدود تقليد تجاوز كند و نيازمند است به اين كه در هر گام نصّى از كتاب خدا و سنّتى از پيامبرش بشنود و بسا اگر به آن دست نيابد حيران و سرگردان بماند ، و اگر هم عمر او زياد و تلاشش بسيار باشد سير او در طريق الى اللّه اندك و گامهايش كوتاه خواهد بود ؛ و يا سعادتمندى است كه خداوند سينه‌اش را براى اسلام گشوده ، و نورى فرا راه او قرار داده كه با كمترين اشاره براى پيمودن راههاى سخت و گذشتن از گردنه‌هاى طاقت فرسا بيدار و هشيار است . در دل او نور قرآن و فروغ ايمان مىتابد ، و بر اثر شدّت نور باطن به كوتاهترين بيانى بسنده مىكند ، و گويى : يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ « 3 » كه چون آتشى به او رسد نُورٌ عَلى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ « 4 » ، اين شخص در هر رويداد به نصّى منقول نياز ندارد ، و كسى كه حالش اين گونه باشد اگر بخواهد وجوب توبه را بداند نخست به نور بينشى كه دارد مىنگرد كه توبه چيست و معناى وجوب كدام است . سپس چون اين دو معنا را با هم گرد آورد ، شكّى در ثبوت وجوب توبه براى او باقى نمىماند ، به سبب اين كه مىداند معناى واجب عبارت از چيزى است كه در رسيدن به سعادت سرمدى و رهايى از هلاكت ابدى لازم است ؛ چه اگر سعادت و شقاوت به انجام دادن عملى و يا ترك آن منوط نباشد توصيف آن عمل به وجوب هيچ معنايى ندارد ، و قول كسى كه بگويد فلان كار به سبب وجوب آن واجب است حرفى پوچ مىباشد ، براى اين

--> ( 2 ) الدرّ المنثور ، ج 5 ، ص 44 ، ذيل آيه : توبوا الى اللّه جميعا أيّها المؤمنون ، تفسير برهان ، ج 4 ، ص 355 ، ذيل آيه « يا أيّها الّذين آمنوا توبوا إلى اللّه توبة نصوحا ، كافى ، ب توبه ، ج 2 . ص 431 . ( 3 ) نور / 35 : . . . نزديك است بدون تماس با آتش شعله ور شود . ( 4 ) نور / 35 : . . . نورى است بر فراز نور ، خدا هر كس را بخواهد به نور خود هدايت مىكند .